SAYI : ÖZDERİN 2026/3
Bu bültenimizde, Türk Ticaret Kanunu hükümleri ve yerleşik uygulamalar çerçevesinde ticari hayatta sıklıkla karşılaşılan fatura kavramının hukuki niteliği, faturaya itirazın usul ve sonuçları, temel faturaya itiraz imkânı ile iade faturasının uygulamadaki işlevi ve hukuki sınırları ele alınmaktadır.
- Fatura Kavramı ve Hukuki Niteliği
Türk Ticaret Kanunu’nda faturaya ilişkin temel düzenleme TTK m.21/1 hükmünde yer almaktadır. Anılan hüküm uyarınca, ticari işletmesi kapsamında mal satan, üretim yapan, hizmet sunan veya bir menfaat sağlayan tacirden, karşı taraf kendisine fatura verilmesini talep edebilir.
Türk Ticaret Kanunu’nda faturanın tanımı açık şekilde yapılmamıştır. Bu nedenle faturanın içeriği ve hukuki niteliğinin belirlenmesinde Vergi Usul Kanunu hükümlerine başvurulmaktadır. Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesinde fatura şu şekilde tanımlanmaktadır:
“Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.”
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde fatura;
- Taraflar arasındaki ticari ilişkiyi belgeleyen,
- Mal veya hizmet karşılığı doğan bedel borcunu gösteren,
- Satıcı tarafından tek taraflı düzenlenen ticari bir belge niteliğindedir.
Ticari defterler ve diğer delillerle birlikte değerlendirildiğinde fatura, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin tespitinde önemli bir ispat aracı niteliği taşımaktadır.
- Faturaya İtiraz Hakkı ve Süresi
Fatura, ticari ilişkilerde borcun miktarını ve kapsamını gösteren önemli bir belge olduğundan, faturayı alan tacirin içeriğini kabul etmemesi halinde kanunda öngörülen süre içerisinde itiraz etmesi gerekmektedir. Türk Ticaret Kanunu uyarınca faturaya itiraz süresi sekiz gündür. Bu süre faturanın muhataba tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren başlar. Bu nedenle faturanın alıcıya ulaştığı tarihin tespiti büyük önem taşımaktadır.
Kanunda faturaya itirazın hangi şekilde yapılacağına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle faturaya itiraz herhangi bir şekil şartına bağlı değildir. Bununla birlikte uygulamada ve ispat kolaylığı açısından itirazın yazılı şekilde yapılması önem arz etmektedir.
Faturaya itiraz şu yöntemlerle yapılabilmektedir:
- Noter ihtarnamesi
- İadeli taahhütlü posta
- KEP (kayıtlı elektronik posta)
- Faturanın geri gönderilmesi
- Taraflar arasında kararlaştırılmış diğer yazılı yöntemler
Uygulamada en güvenli yöntem noter ihtarnamesi ile itiraz edilmesidir.
İtirazın sekiz günlük süre içinde yapılması yeterlidir. İtirazın bu süre içinde karşı tarafa ulaşması zorunlu değildir. Ancak itirazın süresinde yapıldığının ispatı açısından gönderim tarihinin açıkça belirlenebilir olması gerekir. Faturaya süresi içinde itiraz edilmemesi halinde, faturanın içeriği kabul edilmiş sayılır. Ancak bu durum, taraflar arasında mutlaka geçerli bir sözleşme bulunduğu, mal veya hizmetin sözleşmeye uygun şekilde ifa edildiği anlamına gelmez. Yargıtay uygulamasında da itiraz edilmeyen faturanın yalnızca bedel bakımından kesinleştiği, borcun hukuki dayanağının ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
- E-Fatura Türleri: Temel Fatura ve Ticari Fatura
Türk Ticaret Kanunu’nda faturanın hangi yöntemle düzenleneceğine ilişkin zorunlu bir düzenleme bulunmamaktadır. Taraflar aralarında anlaşarak faturaların elektronik ortamda düzenlenmesini ve gönderilmesini kararlaştırabilirler.
E-fatura, faturanın elektronik ortamda oluşturulması, gönderilmesi ve saklanmasını sağlayan dijital bir sistemdir. E-fatura sisteminde alıcının da e-fatura kullanıcısı olması halinde fatura doğrudan elektronik ortamda alıcıya iletilmektedir.
Uygulamada iki tür e-fatura bulunmaktadır:
Temel E-Fatura
Temel e-fatura, sistem üzerinden alıcıya iletilmesi ile birlikte geçerlilik kazanan fatura türüdür. Alıcı tarafın sistem üzerinden kabul veya ret bildirimi yapması mümkün değildir. Teknik hata bulunmadığı sürece temel e-fatura sistem üzerinden reddedilemez.
Ticari E-Fatura
Ticari e-fatura ise alıcıya;
- Kabul
- Ret
- İptal
bildiriminde bulunma imkânı tanımaktadır. Bu fatura türünde alıcı tarafından verilen yanıt, faturanın hukuki sonuç doğurmasında etkili olmaktadır.
- Temel Faturaya İtiraz İmkânı
Temel e-faturada sistem üzerinden ret imkânının bulunmaması, bu faturaya itiraz edilemeyeceği anlamına gelmemektedir.
Temel fatura da hukuki niteliği itibarıyla bir fatura olup TTK m.21 hükümlerine tabidir.
Dolayısıyla temel faturaya karşı da faturanın alıcıya ulaştığı tarihten itibaren sekiz gün içinde haricen itiraz edilmesi mümkündür.
Bu itiraz;
- noter ihtarnamesi
- yazılı bildirim
- KEP sistemi
- diğer ispatlanabilir yollar
ile yapılabilir. Temel faturaya da süresinde itiraz edilmemesi halinde faturanın içeriği kabul edilmiş sayılmaktadır. Ancak bu durum mutlak bir borç ikrarı anlamına gelmez.
- İade Faturası ve Hukuki Niteliği
Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’nda iade faturası kavramına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak ticari hayatta ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda uygulamada iade faturası yaygın şekilde kullanılmaktadır.
İade faturası;
- alıcının satın aldığı malı satıcıya geri vermesi halinde
- tarafların ticari ve vergisel kayıtlarının uyumlu hale getirilmesi amacıyla
- alıcı tarafından düzenlenen bir fatura türüdür.
Bu fatura ile daha önce fatura karşılığı teslim edilen malların tamamen veya kısmen iade edildiği kayıt altına alınmaktadır.
İade faturası; tüm mallar için düzenlenebileceği gibi yalnızca iade edilen kısmı için de düzenlenebilir. İade faturasında, klasik faturadan farklı olarak faturayı düzenleyen taraf satıcı değil alıcıdır. Her ne kadar mevzuatta açık bir düzenleme bulunmasa da iade faturası da bir fatura niteliğinde olduğundan Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen asgari unsurları içermek zorundadır.
Önemle belirtmek gerekir ki uygulamada iade faturası bazen faturaya itiraz yerine kullanılmaktadır. Ancak hukuki açıdan iade faturası faturaya itirazın yerine geçmez. Bu nedenle bir faturaya itiraz edilmek isteniyorsa ayrıca TTK hükümlerine uygun bir itiraz yapılması gerekir.
- Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Ticari hayatta faturaya ilişkin uyuşmazlıkların önlenebilmesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem taşımaktadır:
- Faturalar teslim alındıktan sonra mutlaka kontrol edilmelidir.
- Fatura içeriğine itiraz edilecekse sekiz günlük süre kaçırılmamalıdır.
- İtiraz mümkün olduğunca yazılı ve ispatlanabilir yollarla yapılmalıdır.
- Temel e-fatura sisteminde red imkânı bulunmadığından harici itiraz yapılmalıdır.
- İade faturası düzenlenmesinin faturaya itiraz yerine geçmediği unutulmamalıdır.
Bu hususlara dikkat edilmesi, ticari ilişkilerde doğabilecek hukuki uyuşmazlıkların ve hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Herhangi bir sorunuz olması halinde bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Saygılarımla,
Av. Türkan ERGIN
Dava Departmanı