SAYI : ÖZDERİN 2026/6

Bilindiği üzere eser sö zleşmeleri, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerde iş sahibi açısından sözleşme kurulmasındaki asıl unsur işin süresinde ve gereği gibi teslimi, sözleşmenin ekonomik amacının gerçekleşmesi bakımından kritik önemdedir. Bu tip yüklenici sözleşmelerinde sıklıkla karşılaşılan uyuşmazlıklar uygulamada, özellikle: işin geç teslimi, eksik veya ayıplı ifa, zararların tazmini konularında yoğunlaşır. Bu bağlamda, sözleşmede iş teslim süresinin açıkça belirlenmesi ve gecikmeye bağlı cezai şart düzenlenmesi, iş sahibi açısından önemli bir hukuki güvence oluşturur. Bu bültenimizde sırasıyla iş teslim süresinin sözleşme ile açıkça karar bağlanmasının iş sahibi açısından önemi, belirlenmemesi halinde kanuni hükümler çerçevesinde nasıl bir yol izleneceği ve temerrüdün oluşacağı, iş teslim süresinin gecikmesi halinde sözleşme ile belirlenen cezai şartın önemi, belirlenmemesi halinde gecikmeye bağlı hangi zararların nasıl talep edilebileceği hukuken değerlendirilmiştir.

İş Teslim Süresinin Belirlenmesinin Hukuki Önemi

Türk Borçlar Kanunu sistematiğinde borçlunun temerrüdü için: borcun muaccel olması ve borçlunun ifada gecikmesi gerekir. Bu anlamda eğer sözleşmede kesin bir teslim tarihi belirlenmişse: yüklenici, ayrıca ihtara gerek olmaksızın (ihtarname ve/veya uyarıda bulunma şartı getirilmemişse) temerrüde düşebilir. Sözleşme ile açık bir iş teslim süresi belirlenmediği durumda ise: iş sahibinin yükleniciye ihtarname çekmesi gerekir ve kanundaki terimlere göre belirli bir makul süre vermesi gerekir. Haliyle sözleşme ile açıkça bir iş teslim tarihi belirlenmemesi süreçte gecikme ve ispat zorluğu yaratacaktır. Öyle ki kanuni maddelere göre yüklenicinin işi “makul süre içinde” teslim etmesi gerekir. Ancak “makul süre” kavramı somut olaya göre değişebileceğinden teknik bilirkişi incelemesi gerektirecektir, bu durum da iş sahibi açısından öngörülemezlik riskinin doğmasına sebebiyet verecektir.

Gecikme Halinde Cezai Şart Düzenlemesinin Önemi

Türk Borçlar Kanunu’na göre cezai şart; borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde borçlunun ödeyeceği önceden belirlenmiş ispat gerektirmeyen belirli bir tutardır. Bir sözleşmede cezai şart öngörülecekse bunun avukata danışılarak ifaya ekli, borcun varlığından bağımsız, zarar talep hakkını zedelemeyen, ispat gerektirmeyen ve ihtirazi kayıt gerektirmeyecek şekilde öngörülmesi gerektiğinden mutlaka bir hukukçuya danışılarak belirlenmesi gerektiğini öncelikle dikkatinize sunarız.

Özellikle: gecikme cezai şartı (ifa gecikmesine bağlı) eser sözleşmelerinde yaygın olarak kullanılır. Zira yukarıda da açıklandığı gibi eser sözleşmeleri olarak adlandırılan yüklenici/yapım/inşa sözleşmelerinde iş sahibi açısından işin süresinde teslim edilmesi en önemli unsurlardan bir tanesidir. Cezai şart düzenlenmesi iş sahibinin olası gecikmelerde meydana gelebilecek zararlarını talep etmesi için hukuken ispat şartından kaynaklı yaşanabilecek zorlukların önüne geçmektedir. Şöyle ki gecikme halinde sözleşme ile herhangi bir cezai şart belirlenmemişse, Türk Borçlar Kanunu’nun 118 ve 125. Maddeleri çerçevesinde iş sahibinin gecikmeden doğan zararını ispat etmesi koşulu ile yükleniciden talep edebilmesi mümkündür. Ancak bilindiği ve takdir edileceği üzere hukukta ispat külfeti her zaman güçlük ve riskler içermektedir. Bu durumda iş sahibi: zararın varlığını, miktarını, gecikme ile illiyet bağını ispat edecek veriler ortaya koymalıdır ki bu da uzun bir yargılamayı gerektiren, hukukta en zorlayıcı usuli şartlardan bir tanesidir. Doktrin ve yargı kararlarına göre gecikme halinde ispat edilmesi koşuluyla kabul edilebilecek zararlar kira kaybı, kâr kaybı, işletme faaliyeti gecikmesi, finansman maliyetleri, alternatif hizmet alma maliyetleri olabilir. Ancak bu zararların fatura gibi somut delillerle ayrıca bunların gecikmeden kaynaklandığının uygun illiyet bağı ile ispat edilmesi gerekmektedir.